Waltherlaan 24 Bussum
Levij Polak
Goor 13 november 1883 – Sobibor 18 augustus 1943
Bertha Polak- Lichtenstein
Rhoden (Dl) 2 februari 1888 – Sobibor 1943
Levij Polak werd geboren in Goor in 1883. Hij had een broer, Israel, die vier jaar ouder was en twee jongere zusjes, Betje en Roosje. Hun moeder, Dina Polak- Engers, overleed in het kraambed toen Levij zeven jaar oud was. Zusje Betje overleed al jong, in 1918. Roosje overleed na 7 december 1941 in het getto in Riga, ook een Holocaust-slachtoffer.
Hun vader, Hartog Polak hertrouwde met Esther de Levie. Uit dat huwelijk zouden nog zes kinderen geboren worden. De hele familie, uitgezonderd één zoon genaamd Samuel, zou omkomen in de holocaust.
Als jongeman verhuisde Levij van Goor naar Adelebsen in Duitsland. Zijn oudere broer Israel was daar al heen getrokken. Levij ging er werken als expeditieknecht. In het stadje was een bloeiend cultureel joods leven. Veel bestuurlijke functies werden uitgevoerd door joden. Op 2 januari 1912 trouwde Levij met Bertha Lichtenstein. Op 31 oktober van dat jaar werd hun dochter, Dina, geboren.
Maar ook Adelebsen ontkwam niet aan het oplevende antisemitisme. Al in de jaren ’20 en ’30, vóór Hitler aan de macht kwam, waren pesterijen, vernielingen en mishandelingen aan de orde van de dag.
Uiteindelijk werd het leven in Adelebsen ondragelijk en vluchtte het gezin naar Nederland, naar ’t Gooi. Zijn oudere broer woonde daar al met zijn vrouw en dochter. (voor hen zijn in april 2025 struikelstenen gelegd op het adres Kamerlingh Onnesweg 29 ).
Hun dochter Dina trouwde in 1941. Ze was met haar man en schoonouders ook Duitsland ontvlucht. Ze gingen in Amsterdam wonen. Levij kocht twee huizen in Bussum: Waltherlaan 24 en een pand aan de Godelindestraat. In het eerste ging hij met zijn gezin wonen. Het andere werd verhuurd.
In 1943 moesten Levij en zijn vrouw naar Amsterdam verhuizen. Ze trokken in bij hun dochter en haar echtgenoot, Arthur Herold. Hun woningen in Bussum werden onteigend en daarna verkocht. Hun schoonzoon had werk gevonden bij de Joodse Raad en was daarmee, voorlopig, vrijgesteld van deportatie.
Maar op 29 juni 1943 bleek die “Sperre” waardeloos. Ze werden alle vier op transport gesteld naar Westerbork en van daar naar Sobibor.
Alle gedeporteerden zijn gelijk na aankomst vergast.
Samuel Polak, halfbroer van Levij, was het enige familielid dat de holocaust overleefde. Hij moest na de oorlog nog 22 jaar procederen om een deel van de opbrengst van het pand Godelindestraat als erfenis te krijgen.
Bronnen: Joods Monument, Oorlogsbronnen, Arolson Archive, Archief Gooi- en Vechtstreek, NIOD, Historisch Goor, My Heritage, Geni, Nationaal Archief, Onderzoeksarchief van nabestaande M.Stolk-Polak.